ایمنی و بهداشت در لوله بازکنی؛ خطرات و چک‌لیست حفاظتی

مهم‌ترین خطرات لوله بازکنی چیست؟

خطرات این کار به نوع مسیر، گرفتگی، دستگاه و موادی که قبلاً داخل لوله ریخته
شده‌اند بستگی دارد. پیش از انتخاب ابزار باید مشخص شود با کدام گروه از خطرات
روبه‌رو هستیم.

خطرات زیستی

فاضلاب ممکن است حاوی عوامل بیماری‌زا و مواد آلوده باشد. پاشش فاضلاب روی چشم،
دهان، پوست آسیب‌دیده یا لباس می‌تواند احتمال بیماری را افزایش دهد.

خطرات شیمیایی

اسیدها، مواد قلیایی، سفیدکننده، جرم‌گیر و لوله‌بازکن‌های تجاری ممکن است باعث
سوختگی پوست و چشم یا تحریک دستگاه تنفسی شوند. خطر زمانی بیشتر می‌شود که چند
ماده با هم ترکیب شده یا ابزار داخل لوله حاوی ماده شیمیایی وارد شود.

خطرات مکانیکی

کابل چرخان دستگاه فنرزنی، سری‌های برنده، قلاب‌ها و تجهیزات تحت فشار می‌توانند
باعث گیرکردن لباس، بریدگی، ضربه، پیچ‌خوردگی کابل یا آسیب دست شوند.

خطرات الکتریکی

استفاده از دستگاه برقی در کنار آب جمع‌شده، سیم آسیب‌دیده، پریز بدون اتصال زمین
یا محیط کاملاً خیس می‌تواند خطر برق‌گرفتگی ایجاد کند.

لغزش و سقوط

نشت آب، فاضلاب، شوینده یا روغن روی کف می‌تواند باعث لیزخوردن شود. شیلنگ و کابل
رهاشده روی مسیر رفت‌وآمد نیز خطر زمین‌خوردن ایجاد می‌کنند.

فضاهای بسته و گازهای فاضلاب

چاه، منهول، مخزن و بعضی کانال‌های فاضلاب ممکن است فضای بسته محسوب شوند. این
فضاها می‌توانند دارای کمبود اکسیژن، گاز سمی یا مواد قابل اشتعال باشند و ورود
افراد فاقد آموزش و تجهیزات تخصصی به آن‌ها بسیار خطرناک است.

خطرات لایروبی و ورود به چاه فاضلاب

پیش از شروع لوله بازکنی چه مواردی باید بررسی شوند؟

شروع کار بدون شناخت شرایط مسیر یکی از دلایل اصلی حادثه است. پیش از استفاده از
هر ابزار، پاسخ موارد زیر باید مشخص شود:

• گرفتگی مربوط به سینک، کفشور، توالت، رایزر یا مسیر اصلی است؟
• آب کند تخلیه می‌شود یا مسیر کاملاً بسته است؟
• آیا فاضلاب از خروجی دیگری پس می‌زند؟
• آیا اسید، وایتکس یا محلول لوله‌بازکن داخل مسیر ریخته شده است؟
• آیا احتمال افتادن جسم خارجی داخل لوله وجود دارد؟
• جنس، قطر و وضعیت تقریبی لوله چیست؟
• محیط دارای تهویه مناسب است؟
• کف محیط خشک و مسیر رفت‌وآمد ایمن است؟
• دستگاه، کابل و اتصالات برق سالم هستند؟
• آیا خطر تماس با کودک، حیوان خانگی یا افراد غیرمرتبط وجود دارد؟

وسایل حفاظت فردی در لوله بازکنی

تجهیزات حفاظت فردی باید متناسب با خطر انتخاب شوند. یک نوع دستکش، عینک یا ماسک
برای همه دستگاه‌ها و مواد مناسب نیست.

دستکش ضدآب

برای تماس احتمالی با فاضلاب باید از دستکش سالم، ضدآب و متناسب با نوع کار استفاده
شود. بریدگی یا سوراخ‌شدن دستکش، حفاظت آن را از بین می‌برد.

دستکشی که برای تماس با فاضلاب مناسب است، الزاماً برای نگه‌داشتن کابل چرخان دستگاه
فنرزنی مناسب نیست. در دستگاه‌های موتوردار فقط باید از دستکش توصیه‌شده سازنده
همان دستگاه استفاده شود.

عینک محافظ

هنگام احتمال پاشش فاضلاب، محلول یا ذرات، محافظ چشم اهمیت زیادی دارد. عینک طبی
معمولی جایگزین عینک ایمنی مناسب نیست.

شیلد محافظ صورت

در کارهایی که احتمال پاشش گسترده وجود دارد، شیلد می‌تواند از صورت محافظت کند.
انتخاب شیلد یا عینک باید با توجه به نوع خطر انجام شود.

لباس کار مقاوم به نفوذ مایعات

روپوش مخصوص باید از تماس آلودگی با پوشش شخصی و پوست جلوگیری کند. لباس گشاد در کنار
قطعات چرخان خطر گیرکردن ایجاد می‌کند و نباید استفاده شود.

چکمه یا کفش مناسب

کفش باید دارای اصطکاک مناسب، قابل شست‌وشو و متناسب با محیط مرطوب باشد. استفاده
از دمپایی یا کفش لغزنده در محل کار توصیه نمی‌شود.

حفاظت تنفسی

ماسک های پارچه‌ای، پزشکی، ذرات و مخصوص گاز کاربرد یکسانی ندارند.
نوع وسیله تنفسی باید بر اساس نوع آلاینده، میزان مواجهه و ارزیابی محیط انتخاب شود.

اگر نوع گاز یا غلظت آن مشخص نیست، استفاده خودسرانه از یک ماسک فیلتردار راه‌حل
ایمنی محسوب نمی‌شود. در محیط مشکوک باید محل تخلیه و توسط فرد آموزش‌دیده ارزیابی شود.

اصول بهداشت هنگام تماس با فاضلاب

• زخم، بریدگی و خراش پوست را پیش از شروع کار با پوشش ضدآب بپوشانید.
• هنگام کار به چشم، بینی، دهان و صورت دست نزنید.
• در محیط آلوده غذا نخورید، نوشیدنی مصرف نکنید و سیگار نکشید.
• دستکش آلوده را با روش مناسب خارج کنید تا سطح بیرونی آن با پوست تماس نداشته باشد.
• بلافاصله پس از پایان کار، دست‌ها را با آب و صابون بشویید.
• لباس کار آلوده را با لباس شخصی و لباس سایر اعضای خانواده مخلوط نکنید.
• کفش، ابزار و وسایل آلوده را وارد فضای زندگی نکنید.
• از قرار دادن تلفن همراه و وسایل شخصی روی سطح آلوده خودداری کنید.
• در صورت پاشش فاضلاب داخل چشم، شست‌وشو را فوراً آغاز کنید.

دستکش جایگزین شست‌وشوی دست نیست. پس از خارج‌کردن دستکش نیز دست‌ها باید به‌طور
کامل با آب و صابون شسته شوند.

ایمنی مواد شیمیایی لوله بازکنی

لوله‌بازکن‌های شیمیایی ممکن است اسیدی، قلیایی، اکسیدکننده یا دارای ترکیبات
دیگری باشند. نوع و خطر هر محصول باید از روی برچسب و اطلاعات سازنده بررسی شود.

مواد را با یکدیگر ترکیب نکنید

• وایتکس را با اسید، جرم‌گیر یا جوهرنمک ترکیب نکنید.
• وایتکس را با آمونیاک یا شوینده ناشناخته مخلوط نکنید.
• سرکه را داخل لوله حاوی سفیدکننده یا لوله‌بازکن تجاری نریزید.
• برای خنثی‌کردن اسید یا مواد قلیایی از ترکیبات خانگی استفاده نکنید.
• دو محصول تجاری را هم‌زمان داخل یک لوله مصرف نکنید.

ابزار را وارد لوله حاوی ماده خورنده نکنید

استفاده از تلمبه، قلاب، فنر یا فشار هوا در لوله‌ای که داخل آن اسید یا محلول
باقی مانده است، ممکن است ماده خورنده را به صورت و بدن پرتاب کند.

از رقیق‌سازی خودسرانه خودداری کنید

روش مصرف، مقدار، زمان تماس و سازگاری محصول باید دقیقاً مطابق دستور سازنده باشد.
دستور عمومی برای رقیق‌کردن همه محصولات وجود ندارد.

محصول را در ظرف اصلی نگه دارید

انتقال ماده به بطری آب، نوشابه یا ظرف بدون برچسب، احتمال مسمومیت اتفاقی را
افزایش می‌دهد. مواد باید دور از دسترس کودکان و در بسته‌بندی اصلی نگهداری شوند.

برای بررسی کامل خطرات این محصولات، مقاله

مضرات محلول‌های شیمیایی برای لوله بازکنی

را مطالعه کنید.

نکات ایمنی ابزارهای دستی لوله بازکنی

تلمبه دستی

تلمبه ممکن است محتویات آلوده لوله را به اطراف بپاشد. پیش از استفاده باید مطمئن
شوید ماده شیمیایی خورنده داخل مسیر وجود ندارد و خروجی‌های مرتبط تا حد امکان
کنترل شده‌اند.

قلاب و ابزار بیرون‌کشنده

قلاب تیز یا نامتناسب ممکن است به سیفون، اتصالات یا سطح چینی توالت آسیب بزند.
ابزار را در برابر مقاومت شدید فشار ندهید و اگر گیر کرد، از کشیدن ناگهانی آن
خودداری کنید.

فنر دستی

کابل فنر باید از نظر شکستگی، زنگ‌زدگی و خم‌شدگی بررسی شود. فنر نامتناسب ممکن
است داخل زانویی گیر کند یا به مسیر فشار وارد کند.

برای مشاهده روش‌های محدود خانگی و موارد منع استفاده، مقاله

راه‌های خانگی رفع گرفتگی فاضلاب

را بررسی کنید.

ایمنی دستگاه فنرزنی برقی و کابل چرخان

کابل چرخان می‌تواند لباس، دستکش نامناسب، مو یا زیورآلات را به خود بگیرد.
استفاده از دستگاه بدون مطالعه دفترچه همان مدل و آموزش کافی توصیه نمی‌شود.

• دستگاه، کابل، سری و کلیدها را پیش از شروع بررسی کنید.
• از کابل شکسته، زنگ‌زده یا تغییرشکل‌داده استفاده نکنید.
• لباس گشاد، دستبند، ساعت و زیورآلات را از محیط کابل دور نگه دارید.
• فقط از دستکش توصیه‌شده سازنده برای کنترل کابل استفاده کنید.
• دستگاه را با محافظ‌ها و قطعات ایمنی نصب‌شده به کار ببرید.
• کابل را در برابر مقاومت شدید با فشار بیشتر وارد نکنید.
• در صورت پیچیدن کابل یا صدای غیرعادی، دستگاه را فوراً متوقف کنید.
• قبل از تعویض سری یا بررسی کابل، برق دستگاه را قطع کنید.
• کودکان و افراد غیرمرتبط را از محدوده کار دور نگه دارید.

توضیحات کامل‌تر در مقاله

دستگاه فنر زنی خانگی و نکات ایمنی آن

ارائه شده است.

ایمنی برق در محیط خیس و مرطوب

• از دستگاهی که کابل برق یا دوشاخه آن آسیب دیده استفاده نکنید.
• دستگاه برقی را داخل آب یا روی سطح کاملاً خیس قرار ندهید.
• با دست خیس دوشاخه یا کلید دستگاه را لمس نکنید.
• از پریز دارای اتصال زمین و محافظ جان مناسب استفاده کنید.
• سیم رابط باید برای محیط و توان دستگاه مناسب باشد.
• اتصال کابل برق نباید در محل تجمع آب قرار گیرد.
• پیش از تمیزکردن، تعویض سری یا رفع گیر کابل، دستگاه را از برق بکشید.
• اگر آب به موتور یا بخش برقی دستگاه رسیده است، آن را روشن نکنید.

خشک‌بودن ظاهری کف به‌تنهایی کافی نیست. وضعیت سیم‌کشی، اتصال زمین و محافظ مدار
نیز باید مناسب باشد.

ایمنی واترجت، تراکم هوا و تجهیزات پرفشار

آب یا هوای پرفشار می‌تواند آلودگی داخل مسیر را از خروجی دیگری پرتاب کند یا به
اتصالات ضعیف فشار وارد کند. این تجهیزات باید پس از بررسی ساختار مسیر استفاده شوند.

• شیلنگ، نازل و اتصالات را پیش از شروع بررسی کنید.
• نازل پرفشار را به سمت بدن یا افراد دیگر نگیرید.
• فشار را بدون شناخت ظرفیت لوله افزایش ندهید.
• خروجی‌های مرتبط و محل احتمالی پس‌زدگی را کنترل کنید.
• از تجهیزات پرفشار در لوله حاوی ماده شیمیایی استفاده نکنید.
• در صورت نشتی شیلنگ یا صدای غیرعادی، دستگاه را متوقف کنید.
• لوله‌های فرسوده یا شکسته باید پیش از واترجت بررسی شوند.

برای آشنایی با کاربرد دستگاه‌های مختلف به مقاله

معرفی تجهیزات و وسایل لوله بازکنی

مراجعه کنید.

چرا نباید وارد چاه یا منهول فاضلاب شویم؟

چاه، منهول و مخازن فاضلاب ممکن است دارای کمبود اکسیژن، گازهای سمی، مواد قابل
اشتعال، خطر سقوط یا غرق‌شدن باشند. ظاهر عادی محیط یا نبود بوی شدید، ایمن‌بودن
آن را ثابت نمی‌کند.

ورود به این فضاها نیازمند برنامه تخصصی، ارزیابی اتمسفر، تجهیزات نجات، ناظر،
تهویه و افراد آموزش‌دیده است. ورود فرد عادی یا تکنسین فاقد تجهیزات به چاه
تحت هیچ شرایطی توصیه نمی‌شود.

تمیزکردن محیط و تجهیزات پس از لوله بازکنی

پاک‌سازی باید به شکلی انجام شود که آلودگی به سایر بخش‌های ساختمان منتقل نشود.

1. محدوده آلوده را مشخص کنید:
   مانع رفت‌وآمد کودکان، حیوانات و افراد غیرمرتبط شوید.
2. آلودگی قابل مشاهده را جمع‌آوری کنید:
   از پخش‌کردن فاضلاب با فشار آب یا جاروی خشک خودداری کنید.
3. سطح را ابتدا تمیز کنید:
   وجود چربی و آلودگی می‌تواند اثر محصول ضدعفونی‌کننده را کاهش دهد.
4. محصول مناسب سطح را استفاده کنید:
   دستور سازنده، زمان تماس و سازگاری آن با سطح را رعایت کنید.
5. مواد شوینده را مخلوط نکنید:
   استفاده هم‌زمان از چند محصول خطر واکنش شیمیایی ایجاد می‌کند.
6. ابزارها را تمیز و خشک کنید:
   روش نگهداری کابل، دوربین و دستگاه باید مطابق دستور سازنده باشد.
7. وسایل یک‌بارمصرف را جدا کنید:
   اقلام آلوده باید بدون تماس با وسایل تمیز جمع‌آوری شوند.
8. در پایان دست‌ها را بشویید:
   حتی اگر تمام مدت دستکش پوشیده شده است.

پس از تماس با فاضلاب یا مواد شیمیایی چه کار کنیم؟

استنشاق بخار یا گاز

• کار را متوقف کرده و بدون تأخیر از محیط خارج شوید.
• به فضای باز و دارای هوای تازه بروید.
• برای برداشتن وسایل یا ادامه کار وارد محیط آلوده نشوید.
• در صورت سرفه شدید، خس‌خس، سرگیجه، درد قفسه سینه یا تنگی نفس کمک پزشکی بگیرید.

تماس ماده شیمیایی با پوست

• لباس و وسایل آلوده را با احتیاط خارج کنید.
• شست‌وشوی محل را فوراً با مقدار زیادی آب آغاز کنید.
• از مالش پوست یا خنثی‌کردن ماده با ماده دیگر خودداری کنید.
• برچسب محصول را نگه دارید و برای دریافت راهنمایی پزشکی اقدام کنید.

ورود ماده یا فاضلاب به چشم

• چشم را فوراً با آب تمیز و ملایم شست‌وشو دهید.
• در صورت امکان لنز تماسی را بدون آسیب بیشتر خارج کنید.
• چشم را نمالید و از قطره خودسرانه استفاده نکنید.
• در صورت درد، تاری دید یا تماس با ماده خورنده فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید.

بلعیدن ماده شیمیایی

• فرد را وادار به استفراغ نکنید.
• برای خنثی‌کردن ماده، سرکه، جوش‌شیرین یا محلول دیگری ندهید.
• به فرد بیهوش یا دارای مشکل بلع چیزی نخورانید.
• فوراً با اورژانس یا مرکز مسمومیت تماس بگیرید.

بریدگی یا سوراخ‌شدن پوست

کار را متوقف کنید، محل را با آب و صابون بشویید، زخم را با پوشش تمیز بپوشانید
و برای ارزیابی نیاز به مراقبت پزشکی اقدام کنید.

چه زمانی باید عملیات لوله بازکنی متوقف شود؟

• بوی غیرعادی، سوزش چشم، سرفه یا احساس تنگی نفس ایجاد شده است.
• نوع ماده شیمیایی داخل لوله مشخص نیست.
• کابل فنر پیچیده، خم شده یا داخل مسیر گیر کرده است.
• موتور یا دستگاه صدای غیرعادی تولید می‌کند.
• کابل برق، دوشاخه یا بدنه دستگاه آسیب دیده است.
• آب به بخش‌های الکتریکی دستگاه رسیده است.
• فاضلاب از چند خروجی یا چند واحد ساختمان بالا می‌آید.
• احتمال شکستگی یا جابه‌جایی لوله وجود دارد.
• ابزار یا جسم خارجی داخل مسیر گیر کرده است.
• کار نیازمند ورود به چاه، منهول یا فضای بسته است.
• تجهیزات حفاظتی مناسب در دسترس نیست.

در چنین شرایطی ادامه کار می‌تواند خسارت و خطر را افزایش دهد. برای مشاهده خدمات
تخصصی استان البرز می‌توانید به صفحه

خدمات لوله بازکنی کرج

مراجعه کنید.

چک‌لیست ایمنی و بهداشت در لوله بازکنی

پیش از شروع

• نوع گرفتگی و مسیر درگیر مشخص شده است.
• وجود مواد شیمیایی داخل لوله بررسی شده است.
• تهویه محیط برقرار است.
• کف و مسیر رفت‌وآمد ایمن شده‌اند.
• ابزار و کابل از نظر سلامت بررسی شده‌اند.
• برق، پریز و محافظ جان مناسب هستند.
• وسایل حفاظت فردی متناسب انتخاب شده‌اند.
• افراد غیرمرتبط از محیط خارج شده‌اند.

حین کار

• صورت و دست‌ها از دهانه لوله دور نگه داشته می‌شوند.
• فشار و سرعت دستگاه بدون ضرورت افزایش پیدا نمی‌کند.
• مواد شوینده با هم ترکیب نمی‌شوند.
• در صورت مقاومت، پاشش یا صدای غیرعادی کار متوقف می‌شود.
• از خوردن، نوشیدن و تماس دست آلوده با صورت خودداری می‌شود.

پس از پایان

• عملکرد مسیر با مقدار کنترل‌شده آب بررسی شده است.
• ابزارها مطابق دستور سازنده تمیز شده‌اند.
• محیط آلوده پاک‌سازی و در صورت نیاز ضدعفونی شده است.
• لباس و تجهیزات آلوده جدا شده‌اند.
• دست‌ها با آب و صابون شسته شده‌اند.
• هر حادثه، پاشش یا آسیب ثبت و پیگیری شده است.

سؤالات متداول درباره ایمنی و بهداشت در لوله بازکنی